เพราะว่าเราไม่ค่อยมีการสื่อสารเพื่อทำให้เกิดปัญญาในการทำความเข้าในใจในแก่นของปัญหาและบริบทของปัญหา จึงทำให้การพัฒนาแนวคิดการจัดการโลจิสติกส์และโซ่อุปทานยังไปได้ไม่ทั่วถึง แต่กลับมีความต้องการการประยุกต์ใช้หรือความสนใจในประเด็นนี้มากขึ้นทุกที

และในที่สุดแล้ว เราต้องกลับมาพูดถึงประเด็นพื้นฐานเหล่านื้อยู่เสมอ แล้วก็เกิดคำถามเดิมๆ อีกคือ แล้วคนไทยรู้จักโซ่อุปทานและโลจิสติกส์มากแค่ไหน ? แล้วเราจะใช้ประโยชน์จากแนวคิดนี้ได้อย่างไร ?

โซ่อุปทานไม่ใช่...แค่การมารวมกลุ่มกัน

หลายๆ ครั้งเวลาพูดถึงโซ่อุปทาน หรือการวิเคราะห์โซ่อุปทาน เรามักจะเห็นการนำเสนอโครงสร้างของกลุ่มบริษัทต่างๆ ในโซ่อุปทานตั้งแต่ต้นน้ำจนถึงปลายน้ำ การวิเคราะห์โซ่อุปทานในหลายโอกาสที่ได้พบจากรายงานหรือบทความต่างๆ นั้น ส่วนมากจะแสดงให้เห็นเฉพาะมิติของการเชื่อมโยงระหว่างบริษัทหรือองค์กรในโซ่อุปทาน ทั้งที่จริงแล้วความเป็นโซ่อุปทานในเชิงการวิเคราะห์นั้นไม่ได้มีเพียงการนำเอาองค์กรธุรกิจมาเชื่อมโยงกันแล้วสามารถมีสินค้าและบริการออกมาทางปลายน้ำเท่านั้น

ผมขออนุญาตเปรียบเทียบกับทีมฟุตบอลว่า ผู้เล่นทั้งทีมฟุตบอล คือ โซ่อุปทาน ถ้าจะวิเคราะห์ทีมฟุตบอลควรจะวิเคราะห์ความสามารถของผู้เล่นแต่ละตำแหน่ง วิเคราะห์แผนการเล่นของผู้เล่นทั้งทีมเพื่อทำประตู เป้าหมายของโซ่อุปทานเป็นเป้าหมายเดียวกับธุรกิจ คือ การขายสินค้าได้

เช่นเดียวกับทีมฟุตบอล คือ การทำประตู แต่การทำประตูนั้นไม่ได้เกิดจากคนคนเดียว แต่เกิดการทำงานร่วมกันทั้งทีม การจัดการโซ่อุปทานเหมือนการเล่นกีฬาเป็นทีม (team sport) เพื่อชัยชนะ

ในการวิเคราะห์โซ่อุปทาน นอกจากจะดูองค์ประกอบและโครงสร้างของโซ่อุปทานสำหรับผลิตภัณฑ์และบริการแต่ละชนิดแล้ว ยังจะต้องศึกษาถึงเทคนิคการวางแผนโซ่อุปทานและความสามารถในการสร้างคุณค่าแต่ละองค์กรในโซ่อุปทานด้วย

ลองเปรียบเทียบกีฬาบาสเกตบอลและกีฬาอเมริกันฟุตบอล ทั้งสองชนิดกีฬาเป็นโซ่อุปทานเหมือนกัน เพราะเป็นกีฬาที่เล่นเป็นทีม แต่โซ่อุปทานแต่ละชนิดให้ผลิตภัณฑ์และบริการต่างกันไป มีลักษณะการเล่นและความตื่นเต้นของเกมกีฬาแตกต่างกัน ลักษณะและกฎการเล่นแตกต่างกันออกไป เพราะมีโซ่คุณค่าที่แตกต่างกัน

ทุกชนิดของกีฬาต้องมีการวางแผนและพัฒนาเทคนิคการเล่นของแต่ละตำแหน่ง เพื่อสนับสนุนเป้าหมายของทีมเหมือนกัน ดังนั้นการวางแผนการเล่นของทีมจึงเป็นเหมือนหัวใจของการเล่นกีฬาเป็นทีม

การเล่นกีฬาเป็นทีมจะแตกต่างจากกีฬาที่เล่นเพียงคนเดียว เพราะคะแนนที่ได้นั้นจะขึ้นอยู่กับความชำนาญและความสามารถในหลายๆ ด้านของทีม ถึงแม้ว่าอาจจะมีดาวเด่นหรือดาวดังของทีมที่ทำคะแนนให้กับทีมก็ตาม แต่กีฬาที่เล่นเป็นทีมต้องเล่นประสานงานกันเป็นทีมหนึ่งเดียว

เป้าหมายของโซ่อุปทาน

ทุกชีวิตบนโลกนี้มีเป้าหมาย ทุกคนหรือทุกธุรกิจมีเป้าหมาย ทีมกีฬาและโซ่อุปทานต้องมีเป้าหมาย เป็นเป้าหมายของทุกคนในทีมและทุกบริษัทในโซ่อุปทาน เป้าหมายของโซ่อุปทาน คือ การสร้างสรรค์สินค้าและบริการให้กับลูกค้าอย่างยั่งยืน หมายถึงสามารถขายสินค้าและบริการให้กับลูกค้าได้ตลอด ถึงแม้ว่าความต้องการของลูกค้าจะเปลี่ยนไป หรือสามารถขยายตลาดออกไปได้อีก

การตั้งเป้าหมายให้โซ่อุปทานเป็นเรื่องสำคัญ เพราะว่าเป้าหมายของโซ่อุปทานจะต้องเป็นเป้าหมายของสมาชิกทุกคนในโซ่อุปทานด้วย แต่ทุกคนอาจมีข้อจำกัดในความสามารถที่จะไปถึงเป้าหมายนั้นไม่เหมือนกัน

การพัฒนาตนเองเพื่อให้บรรลุถึงเป้าหมายเป็นสิ่งที่สมาชิกในโซ่อุปทานต้องคำนึงถึงและพัฒนาตนเองอยู่ตลอดเวลา เพราะความต้องการของลูกค้าเปลี่ยนอยู่ตลอดเวลา

การพัฒนาความสามารถของสมาชิกในโซ่อุปทานมีระดับแตกต่างกันออกไปตามลักษณะของคุณค่าที่กำหนดอยู่ในโซ่คุณค่า ดังนั้นการทำงานร่วมกัน พัฒนาไปด้วยกัน เพื่อไปสู่เป้าหมายของโซ่อุปทานเดียวกัน จึงเป็นกิจกรรมที่สำคัญในการทำให้โซ่อุปทานอยู่ได้อย่างยั่งยืน

คอลัมน์ L&S Hub
โดย ดร.วิทยา สุหฤทดำรง อาจารย์ประจำภาควิชาอุตสาหการ คณะวิศวกรรมศาสตร์ สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าพระนครเหนือ